จะเป็ยฎองเวง(แบบ​สามสาย)​


"จะเป็ยดองแวง"
มรดกวัฒนธรรมดนตรีกัมปูเจีย
ประเทศกัมพูชา เป็นประเทศที่มีมรดกทางวัฒนธรรมเก่าแก่มานานนับพันปีสืบทอดจากสมัยพระนคร จนถึงยุคปัจจุบัน วัฒนธรรมดนตรีก็เป็นหนึ่งในมรดกของกัมพูชา ที่มีมาแต่โบราณ ซึ่งได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดีย กับอีกหลายๆชาติ ผสมผสานกับวัฒนธรรมพื้นเมืองดังเดิม พัฒนาจนเกิดเป็นวงเพลงดนตรีหลายๆรูปแบบ หลากหลายอุปกรณ์ดนตรี  สำหรับบทความนี้ ผู้เขียนขออนุญาติที่จะแนะนำอุปกรณ์ดนตรีชนิดหนึ่งเป็นอันดับแรกก่อนวงเพลงดนตรี หรืออุปกรณ์ดนตรีอื่นๆ ด้วยความน่าสนใจของอุปกรณ์ดนตรีชนิดนี้เป็นพิเศษ อุปกรณ์ดนตรีดังกล่าว คือ "จะเป็ยดองแวง"
ประวัติความเป็นมา
"จาเป็ยดองแวง" เป็นเครื่องดนตรีประเภทดีดชนิดหนึ่ง สันนิษฐานกันว่า ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดียโบราณเมื่อราวหนึ่งพันกว่าปีก่อน คาดกันว่าอาจจะราวๆยุค..
(1)อาณาจักรฟูนัน ซึ่งเป็นยุคที่วัฒนธรรมอินเดียโบราณได้เริ่มลงหลักปักฐานในแผ่นดินกัมพูชา  คำว่า "จะเป็ยดองเวง" แยกออกมาได้เป็นสองคำ คือคำว่า "จะเป็ย" ซึ่งเป็นคำที่ตกทอดมาจากคำว่า
(2)"จักฉะปิ" ในภาษาสันสกฤต รากเดิมแปลว่า กระดองเต่า กับคำว่า "ดองแวง" เป็นคำเขมรแปลว่า "ลำยาว"  จะเป็ยดองแวง แปลรวมๆจะแปลว่า จะเป็ยด้ามยาว หรือจะเป็ยลำยาว แต่เดิมเป็นเครื่องดนตรีที่ทำหน้าที่สำคัญในวงเพลงดนตรีต่างๆ ดังนี้
- การบรรเลงร่วมวงกับเครื่องดนตรีต่างๆ : จะเป็ยดองเวง มีบทบาทสำคัญในวงดนตรีประเภทเครื่องสายโบราณของกัมพูชา ซึ่งมีหลายชื่อเรียกแตกตางกันไปตามบทบาทที่ใช้ตามพิธีกรรมที่นำไปใช้ เช่น วงอารักษ์ ใช้ในพิธีกรรมเลี้ยงผีบรรพบุรุษ วงเพลงการโบราณ(วงกล่อมหอ) ใช้ในพิธีแต่งงาน และวงมโหรีโบราณ เป็นวงดนตรีที่บรรเลงเพื่อการฟัง ซึ่งทั้งหมดเป็นวงดนตรีรูปแบบเดียวกัน นอกจากจะเป็ยดองเวงแล้ว ยังประกอบด้วยเครื่องดนตรีต่างๆในวง เช่น ซอสามสายเขมร พิณสายเดียว ปี่ปวก กลองโทน เป็นต้น ในปัจจุบันนี้ มีการนำ จะเป็ยดองเวง ไปใช้ในการบรรเลงน้อยมาก และส่วนใหญ่วงเครื่องสายแบบโบราณเหล่านี้ ถูกแทนที่ด้วย(3)วงอาไย เสียเป็นส่วนมาก- การบรรเลงประกอบการขับกลอนลำนำ : เป็นรูปแบบการบรรเลงจะเป็ยเพียงชิ้นเดียว ประกอบการขับร้องบทลำนำแบบด้นสด ซึ่งนักร้องจะร้องด้วยดีดบรรเลงด้วย เป็นรูปแบบการบรรเลงจะเป็ยดองเวงที่มีความนิยมมากที่สุดในยุคปัจจุบันนี้ แม้ว่าจะลดน้อยลงไปบ้างตามกระแสความบันเทิงสมัยใหม่จากต่างประเทศ แต่การบรรเลงจะเป็ยดองเวงแบบขับร้องประกอบลำนำ ยังคงได้รับความนิยม และการยอมรับจากชาวกัมพูชารุ่นใหม่ และสามารถหาชมได้ตามรายการสถานีโทรทัศน์ช่องต่างๆ ในกัมพูชา เช่น TVK ,ApsaraTV ,BayonTV ,CTN เป็นต้น...​
รูปร่างลักษณะ
"จะเป็ยดองแวง" คำโบราณของครูบาอาจารย์ กล่าวไว้ว่ารูปร่างคล้ายพญานาค คือ "กระดองแทนหัวนาค ลำแทนตัวนาค หัวประดับแทนหางนาค"(4)มีส่วนประกอบต่างๆ ที่สำคัญหลายๆชิ้น พอสรุปได้โดยสังเขป ดังนี้
- ปรอแป(หัวประดับ) เป็นส่วนที่อยู่ปลายสุดของจะเป็ย ซึ่งสามารถประดับลวดลาย และแต่งให้มีความโค้งสวยงามได้
ปรอลวด (ลูกบิดสาย และหลักสาย) เป็นส่วนที่ยึดสายทั้งสองฟากไว้ด้วยกัน โดยส่วนที่อยู่ด้านปลายสุด จะเป็นลูกบิดสามารถปรับแต่งเสียงได้ หมุดขึงสายทำจากไม้เนื้อแข็ง เช่น ไม้นางนวน ไม้พยุง ฯลฯ
-ขะแซ (สาย) จาเป็ยดองแวง สมัยโบราณ มี 2 สาย หรือ 4 สาย เพียงแต่ 4 สาย มีเสียงเพียง 2 สาย ส่วนอีก 2 ทำหน้าที่เป็นเสียงประสาน แต่ในปัจจุบันใช้เสียงสาม 3 เท่านั้น สายที่หนึ่งเป็นสายเล็ก มีชื่อว่า สายเอก สายที่สองเป็นสายใหญ่ มีชื่อว่า คอ ส่วนสายที่สาม เป็นสายที่ทำหน้าที่เป็นเสียงประสานคู่กับสายเอก สายทั้งสามสายนี้ ยุคสมัยดังเดิมทำมาจากเส้นด้านเส้นใยต่างๆ ปั่นทอเข้ากัน ปัจจุบันทำมาจากเส้นด้านพลาสติก ไนลอน มาใช้ทดแทน
-ดอง (ลำคอ) ลำคอทำจากต้นกระสัง ในสมัยดังเดิม เพียงแต่ปัจจุบันนี้ เขาเอาไม้ที่มีคุณภาพใกล้เคียงกันกับต้นกระสัง
- ขตง (หย่องสาย) โดยมากทำมาจากไม้เนื้อแข็ง หรืกระดูกสัตว์  หย่องสายมีจำนวน 12 หย่อง เล็กใหญ่สูงต่ำกว่าไปกันตามลำดับขั้น จากหนึ่งไปหนึ่ง ตามความสูงต่ำของเสียง โดยหย่องที่อยู่สูงที่สุด เรียกว่า "ธรณี" ทำหน้าที่ยกสายให้พ้นจากหย่องสายอื่นๆ
- สนูก (กระดอง หรือกระโหลกเสียง) มีรูปร่างเหมือนผลสับปะรด กระดองบ้างอีกมีรูปร่างเกือบเป็นมุมเกือบกลม กาลสมัยดังเดิมเขาเอาต้นรังมาทำกระดอง ปัจจุบันนี้ เขานิยมนำไม้ประเภทที่มีคุณภาพใกล้เคียงกับต้นรังมาทำ
- กิงกวก (โต๊ะสาย) ทำมาจากไม้ธนง(ประดู่ป่า) หรือไม้อื่นๆอีกที่มีคุณภาพช่วยให้เสียงมีความไพเราะด้วยเช่นกัน
- กรอจก (เล็บดีด) ทำหน้าที่ในการพรมสาย ดีดสาย ทำมาจากแผ่นเขาสัตว์เล็กๆ เช่น เขาวัว หรือเขาควาย ฯลฯ

การหัดจะเป็ยดองแวง
การหัดเรียนจะเป็ยดองแวง มักนิยมหัดกันแบบต่อทางเพลงจากครูไปสู่ผู้เรียน แบบโบราณ ด้วยการจับข้อมือ จับสาย และท่องจำเป็นทำนองเพลง โดยเริ่มจากจำเพลงต่างๆ ทีละท่อนแบบค่อยเป็นค่อยไป รวมไปถึงการว่ากาพย์กลอนสดบทกวีต่างๆ สำหรับขับร้องประกอบการบรรเลง…
เครื่องดนตรีในต่างประเทศที่มีลักษณะคล้ายคลึงนอกจาก "จะเป็ยดองแวง" แล้วยังมีเครื่องดนตรีจากต่างประเทศอีกชิ้นหนึ่ง ที่มีหน้าตาคล้ายคลึงกับ จะเป็ยดองเวง ของกัมพูชา นั้น คือ "กระจับปี่" ซึ่งกระจับปี่ของไทย ซึ่งมี 4 สายทำหน้าที่ในวงเครื่องสายโบราณคล้ายๆกับของกัมพูชา แต่ไม่มีการเล่นกระจับปี่ประกอบลำนำแบบในกัมพูชา และในปัจจุบัน กระจับปี่ของไทย เป็นเครื่องดนตรีที่อยู่ในสภาพใกล้สาบสูญแล้ว เพราะแทบจะไม่มีการนำมาบรรเลงในวงดนตรีของท้องถิ่นใดๆ ในภาคกลางของไทย นอกจากในพื้นที่ติดช​ายแดนกัมพูชา เช่น จังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดสุรินทร์ จังหวัดศร๊สะเกษ ซึ่งได้รับอิทธืพลทางวัฒนธรรมแบบกัมพูชา แต่ก็เหลืออยู่ไม่มากนัก.../

ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น

โพสต์ยอดนิยมจากบล็อกนี้

สมบัติ​ สิ​ม​หล้า​

รูปภาพ
นายสมบัติ สิมหล้า เกิดเมื่อวันจันทร์ ที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2506 เป็นบุตรของคุณพ่อโป่ง คุณแม่บุดดี สิมหล้า ซึ่งคุณพ่อเป็นหมอแคน คุณแม่เป็นหมอลำกลอน ปัจจุบันพำนักที่ บ้านเลขที่ 22 หมู่ที่ 8 บ้านวังไฮ ต.วังใหม่ อ.บรบือ จ.มหาสารคาม.. เมื่อแรกเกิดดวงตาของ สมบัติ สิมหล้า แฉะ หมอตำแยจะทำการหยอดตาให้แต่ใช้ยาผิดโดยเอายาที่ใช้เช็ดสะดือมาหยอดตา จากการที่ใช้ยาผิดจึงเป็นสาเหตุทำให้ดวงตาของสมบัติ สิมหล้า เริ่มมืดและมองไม่เห็นในที่สุด ประวัติการศึกษา ศึกษาอักษรเบลล์ จากโรงเรียนคนพิการปากเกร็ดนนทบุรี เป็นเวลา 3 เดือน ได้เริ่มฝึกหัดเป่าแคนตั้งแต่อายุได้ 6 ขวบ พ่อชื้อแคนมาให้เป่า หวังจะให้มีลูกมีอาชีพเป็นหมอแคนในอนาคต ทั้งที่ตอนแรกสมบัติยังไม่รักที่จะเป่าแคนเลย เมื่อได้รับการฝึกฝนทักษะจากผู้เป็นบิดาที่มีอาชีพเป็นหมอแคน ก็สามารถเป่าแคนให้กับหมอลำกลอนเมื่ออายุได้ 14 ปี โดยเป่าแคนให้หมอลำบัวผัน ดาวคะนอง, หมอลำคำพัน ฝนแสนห่า, หมอลำวิรัติ ม้าย่อง โดยได้รับค่าตอบแทนในตอนนั้นเป็นจำนวนเงิน 500 บาท และได้ยึดอาชีพหมอแคนมาจนถึงปัจจุบัน โดยเป่าแคนให้ แม่บานเย็น รากแก่น , แม่ฉวีวรรณ ดำเนิน , แม่อังคนางค์ คุณไชย...
อ่านเพิ่มเติม

ทองใส​ ทับถนน

รูปภาพ
ทองใส ทับถนน หรือลูกศิษย์และผู้ที่เคารพนับถือมักเรียกว่า พ่อทองใส ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง ดนตรีพื้นบ้าน (พิณ) ปี พ.ศ. 2555 ได้รับยกย่องให้เป็น ปรมาจารย์พิณอีสาน ผู้ที่วาดลีลาดีดพิณสองสายลายโบราณแห่งวง เพชรพิณทอง ผู้เป็นต้นตำหรับถ่ายทอดลายพิณปู่ป๋าหลาน , ลายกาเต้นก้อน , ลายเซิ้งบั้งไฟ , ลายรถไฟไต่ราง , ลายแห่กลองยาว และลายอื่น ๆ อีกมากมาย จนเป็นที่ยอมรับของมือพิณทั่วไป.. ..ทองใส ทับถนน เกิดเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ที่บ้านหนองกินเพล ตำบลหนองกินเพล อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี เป็นบุตรของนายปิ่น กับนางหนู ทับถนน ผู้เป็นบิดานั้นมีความสามารถโดดเด่นด้านหมอลำพื้นบ้าน และการแสดงหนังบักตื้อ (หนังปราโมทัย) และนายปิ่น ทับถนนยังเป็นลูกศิษย์ของหมอลำทองคำ เพ็งดี ผู้มีชื่อเสียงด้านลำกลอนในสมัยนั้น ทองใส ทับถนนเริ่มฝึกดีดพิณเมื่ออายุ 4 ปี โดยมีครูบุญ บ้านท่างอย อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี เป็นผู้ฝึกสอนการดีดพิณเป็นคนแรก จนอายุได้ 8 ปี จึงได้เล่นพิณประกอบคณะหมอลำของนายปิ่น ทับถนน ผู้เป็นพ่อ จากนั้นจึงได้เรียนรู้ลายพิณโบราณกับครูบุญชู โนนแก้ว แห่งบ้านโนนสังข์ อำเ...
อ่านเพิ่มเติม

จิ้น​ กรรมาชน​

รูปภาพ
เภสัชกร กุลศักดิ์ เรืองคงเกียรติ …หรือ จิ้น กรรมาชน หัวหน้าวง “กรรมาชน” ซึ่งเป็นวงดนตรีเพื่อชีวิต ที่ก่อเกิดจากนักศึกษามหาวิทยาลัย มหิดล ในช่วง เหตุการณ์ 14 ตุลา ...จิ้น เกิดที่กรุงเทพ เรียนชั้นมัธยมศีกษาที่โรงเรียนเตรียม​ อุดมศึกษาเริ่มเล่นดนตรีครั้งแรกในวง​ ดุริยางค์ของโรงเรียนต่อมาได้เข้าเรียน ในระดับอุดมศึกษาที่คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ในปี 2516 และได้เข้าร่วมในวงดนตรี “ลูกทุ่งวิทยา-มหิดล” จนกระทั่งในช่วงปิดเทอม​ เดือนมีนาคมปี 2517 ได้มีโอกาสไปออกค่ายในโครงการ​ เผยแพร่ประชาธิปไตยที่​อำเภอท่าตะโก นครสวรรค์ จึงเกิดแรงบันดาลใจที่จะทำงานที่เป็น​ ประโยชน์ต่อสังคม​ หลังจากกลับมา​ จึงรวมวงในรูปแบบใหม่ โดยมี องค์การนักศึกษามหาวิทยาลัยมหิดล​ สนับสนุน​ และได้เล่นเปิดวงครั้งแรก​ ในงาน 14 ตุลาคม 2517 ที่หอประชุมใหญ่​ มหาวิทยาลัยธรรม​ ศาสตร์ โดยใช้ชื่อวงว่า “กรรมาชน” อันนำมาจากชื่อหนังสือที่แจกหน้าหอ​ ใหญ่ในงานนั่นเอง​  …วงกรรมาชนมีการบันทึกเทปครั้งแรก ประมาณปี พ.ศ. 2517 มีเพลง กรรมาชน, คนกับควาย, ข้าวคอยฝน, เปิบข้าว, เพื่อมวลชน, กูจะปฏิวัติ, ชาวนารำพึง, แสง, เจ้าพระ...
อ่านเพิ่มเติม